Historia Gronowa

Gronowo jest wsią podtoruńską, leżącą przy drodze krajowej (170) z Torunia do Olsztyna, między Toruniem a Kowalewem Pomorskim. Pierwsza wzmianka o Gronowie pojawiła się w źródłach pisanych na początku XIV wieku. Wieś była wówczas własnością Zakonu Krzyżackiego i należała do komturstwa toruńskiego. Sama historia osadnictwa na terenie Gronowa sięga wczesnego średniowiecza, kiedy tereny te stanowiły pogranicze przenikania się wpływów prusko-słowiańskich. Ślady z tego okresu zachowały się w postaci grodziska usytuowanego w pobliżu obecnej wsi, które możemy nazwać Starogronowem (ok. 1 km na północ w linii prostej) Po wojnie trzynastoletniej (1472) dobra gronowskie są nadawane jako zadość uczynienie za pomoc finansową w okresie wojny obywatelom Torunia. W 1520 roku król Zygmunt I Stary darowuje wieś miastu jednakże ze względów fiskalnych decyzja ta nie jest trwała. Od XVI w. Gronowo, jako królewszczyzna, dawane jest w dzierżawę ciągle zmieniającym się właścicielom.

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. Gronowo znalazło się w zaborze pruskim, pozostając do 1796 r. dobrem rycerskim. Wówczas król pruski Fryderyk III darował dobra Gronowo i Gronówko swemu adiutantowi przybocznemu Krzysztofowi Chlebowskiemu, który sprzedał je nowemu właścielowi. W 1796 r. majątek zakupiony został przez Samuela Fryderyka Wolffa i w rękach tej rodziny pozostał przez cały XIX w. Po pierwszej wojnie światowej rodzina Wolffów sprzedała majątek księciu Włodzimierzowi Puzynie. W latach 1936/37 w dobrach gronowskich przeprowadzono częściową parcelację majątku, co wpłynęło pozytywnie na kształtowanie się infrastruktury wsi. Siedzibą rodową (Wolffów i Puzynów) był wybudowany na początku XX w. pałac otoczony parkiem. Mimo dewastacji dokonanej po II wojnie światowej nadal widoczne są ślady wspaniałej przeszłości pałacu i parku. Obecnie pałac uległ licznym przeróbkom. Częścią majątku były również zabudowania gospodarcze, usytuowane w ciągu, gdzie obecnie znajduje się nieczynna chlewnia, magazyn zbożowy, garaże oraz gorzelnmia, której resztki w postaci komina i części podziemnych zachowały się do dziś. W pobliżu sadu zachował się pochodzący z okresu budowy pałacu tzw. domek ogrodnika. Prezentując ślady przeszłości Gronowa warto również wspomnieć o zachowanym grobowcu rodu Wolffów przy drodze z Gronowa do Kamionek.

Osobnym zagadnieniem wymagającym oddzielnego opracowania jest kościół parafialny, którego korzenie sięgają czasów średniowiecza. W czasie okupacji hitlerowskiej mieściła się w pałacu gronowskim szkoła rolnicza, a od 1944 roku - szpital polowy. W 1945 r. pałac stał się siedzibą polskiej szkoły rolniczej. Decyzja ta stała się początkiem szybkiego rozwoju wsi w minionym pięćdziesięcioleciu.